რატომ ჩნდება ერთი წლის კრიზისი ბავშვებში
ერთი წლის ასაკში ბავშვი უკვე აქტიურად ვითარდება. ის იწყებს სიარულს, უკეთ ესმის უფროსების მეტყველება და ცდილობს საკუთარი სიტყვების წარმოთქმას. ამ პერიოდში სამყაროს შესახებ მიღებული ახალი გამოცდილება და ემოციები ხშირად იწვევს ქცევით ცვლილებებს. ამ მოვლენას ფსიქოლოგები ერთი წლის კრიზისს უწოდებენ — გარდამავალ ეტაპს ჩვილობასა და ადრეულ ბავშვობას შორის.
ეს პერიოდი შეიძლება გამოვლინდეს კაპრიზებით, სიჯიუტით ან ემოციური აფეთქებებით, თუმცა ეს სრულიად ბუნებრივი განვითარების პროცესია.
რა ხდება ბავშვის განვითარებაში 12 თვის ასაკში
სიარულის უნარის განვითარება
8–14 თვის ასაკში ბავშვების უმეტესობა იწყებს დამოუკიდებლად სიარულს. ეს უნარი დიდ გავლენას ახდენს ბავშვის განვითარებაზე, რადგან მას აძლევს საშუალებას უფრო აქტიურად გამოიკვლიოს გარემო.
მეტყველების განვითარება
ერთი წლის ბავშვის მეტყველება ჯერ არ ჰგავს ზრდასრულის მეტყველებას. მისი სიტყვები ხშირად განსხვავებულია და მნიშვნელობა დამოკიდებულია სიტუაციაზე. ბავშვი სიტყვებს იყენებს იმის აღსაწერად, რასაც იმ მომენტში ხედავს ან აკეთებს.
ამ ფენომენს ფსიქოლოგები ავტონომიურ მეტყველებას უწოდებენ. ამ დროს ბავშვი სიტყვებით აფიქსირებს მოვლენებს, თუმცა ჯერ ვერ აკეთებს აბსტრაქტულ დასკვნებს.
დამოუკიდებლობის მოთხოვნა
ამ ასაკში ბავშვი იწყებს საკუთარი თავის სხვებისგან გამოყოფას. ხშირად შეიძლება უარი თქვას უფროსების თხოვნების შესრულებაზე ან სცადოს ყველაფრის დამოუკიდებლად გაკეთება.
ზოგჯერ ადრე ნასწავლი უნარები დროებით შეიძლება შემცირდეს. მაგალითად, სიარულის სწავლების პერიოდში ბავშვი ისევ შეიძლება დაუბრუნდეს ცოცვას.
ეს ყველაფერი გამოწვეულია იმით, რომ ბავშვს აქვს სურვილები, მაგრამ ჯერ არ აქვს საკმარისი შესაძლებლობები მათ სრულად შესასრულებლად.
ერთი წლის კრიზისის ნიშნები
- დამოუკიდებლობის ძლიერი სურვილი
- სიჯიუტე და ურჩობა
- ყურადღების მოთხოვნა
- მგრძნობელობა შენიშვნების მიმართ
- კაპრიზულობა
- აგრესიის ეპიზოდები
- წინააღმდეგობრივი ქცევა
ამ პერიოდში ბავშვი იწყებს საკუთარი თავის აღქმას როგორც დამოუკიდებელ პიროვნებას და ცდილობს სამყაროს დამოუკიდებლად შეცნობას.
რა არ უნდა გააკეთონ მშობლებმა
- არ დაადანაშაულოთ საკუთარი თავი ბავშვის ტირილის გამო
- არ იყვიროთ და არ გამოიყენოთ ფიზიკური დასჯა
- არ აკრძალოთ ყველაფერი ზედიზედ
- არ გამოიყენოთ ხშირად სიტყვა „არ შეიძლება“
- არ შეუშალოთ ხელი ბავშვის დამოუკიდებლობას
- არ დააიგნოროთ ბავშვის ემოციები
- არ აჩვენოთ ბავშვს ნეგატიური ქცევა, რომელსაც შეიძლება მიბაძოს
როგორ დაეხმარონ მშობლები ბავშვს ამ პერიოდში
- დაიცავით ბავშვის ყოველდღიური რეჟიმი
- შექმენით უსაფრთხო და განვითარებაზე ორიენტირებული გარემო
- მიეცით ბავშვს მარტივი დავალებები
- მიეცით დამოუკიდებლად მოქმედების შესაძლებლობა
- მიეცით პოზიტიური მაგალითი
- მოაშორეთ საშიში ნივთები ბავშვის გარემოდან
მნიშვნელოვანია, რომ ბავშვმა იგრძნოს მხარდაჭერა და სიყვარული. ხშირად მოეხვიეთ, აკოცეთ და აჩვენეთ, რომ მისი გრძნობები თქვენთვის მნიშვნელოვანია.
დამატებითი რჩევები მშობლებისთვის
- მოუწყეთ ბავშვს საკუთარი სივრცე თამაშისა და კვლევისთვის
- გააჟღერეთ მისი სურვილები სიტყვიერად
- აუხსენით მშვიდად, რატომ არის ზოგი რამ საშიში
- თუ სახლიდან გადიხართ, წინასწარ აუხსენით ბავშვს
- თუ ბავშვი დახმარებას ითხოვს — დაეხმარეთ, მაგრამ ნუ გააკეთებთ ყველაფერს მის ნაცვლად
- გადაატანინეთ ყურადღება საინტერესო აქტივობებზე
სიყვარული, მოთმინება და თანმიმდევრული აღზრდა დაეხმარება ბავშვს ამ მნიშვნელოვანი განვითარების ეტაპის მშვიდად გადალახვაში.
გამოყენებული ლიტერატურა
- სურკოვა ლ. მ. – როგორ მოვახერხოთ ცხოვრება ბავშთან 1-დან 3 წლამდე. გამომცემლობა „АСТ“, 2016.
- მონტესორი მარია – ბავშვები სხვა ადამიანები. გამომცემლობა „АСТ“, 2014.
- სურჟენკო ლ. ა. – როგორ გავზარდოთ ვაჟიშვილი. გამომცემლობა „Питер“, 2016.
