ბავშვის დამატებითი კვება თვეების მიხედვით

პატარას სწორ განვითარებას ხელს შეიძლება უშლიდეს არა მხოლოდ საკვები ნივთიერებების ნაკლებობა, არამედ მათი სიჭარბეც. პედიატრიული ნუტრიციოლოგია იკვლევს, თუ როგორ მოქმედებს კონკრეტული მიკრონუტრიენტები ორგანოებისა და სისტემების მუშაობაზე, უჯრედებსა და ნივთიერებათა ცვლაზე. მაგალითად, ახალი სამეცნიერო მონაცემების შესაბამისად, ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში დამატებითი კვების სქემა თვეების მიხედვით დაკორექტირდა.

მნიშვნელოვანია, რომ ის შემოღებულ იქნას მიმდინარე ძუძუთი კვების ფონზე, თუ ამის შესაძლებლობა არსებობს. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) ექსპერტების აზრით, დედის რძე რჩება პატარასთვის საუკეთესო საკვებად შემადგენლობის თვალსაზრისით და დიდწილად ემსახურება „ჯანმრთელობის პროგრამირებას“ მრავალი წლის განმავლობაში. ამიტომ იდეალურია ძუძუთი კვება რაც შეიძლება დიდხანს.

როდის უნდა შემოვიტანოთ დამატებითი კვება ბავშვისთვის?

ერთ წლამდე ბავშვების დამატებითი კვება — ეს არის საკვები, დედის რძის ან საბავშვო ნარევების გარდა, რომელიც დამატებით შემოდის პატარას რაციონში მისი სიცოცხლის პირველ წელს.

ბავშვები ინდივიდუალურად ვითარდებიან, ამიტომ პედიატრები კონკრეტულ „დაწყების ასაკს“ არ უთითებენ. მაგრამ არსებობს დროის ინტერვალი, ე.წ. „კრიტიკული ფანჯარა“. ეს არ არის უბრალოდ ყველაზე ხელსაყრელი, არამედ უაღრესად მნიშვნელოვანი პერიოდია ახალ პროდუქტებთან და კონსისტენციებთან „გაცნობისთვის“.

ბავშვთა გასტროენტეროლოგიის, ჰეპატოლოგიისა და ნუტრიციოლოგიის ევროპის საზოგადოება (ESPGHAN) გვირჩევს დამატებითი კვების შემოღების დაწყებას პატარას სიცოცხლის 17-დან 26-ე კვირამდე პერიოდში. დაახლოებით ამ ვადებს ასახელებენ ადგილობრივი ექსპერტებიც: 4-დან 6 თვემდე.

4 თვემდე დამატებითი კვების შემოღება — ადრეა:

• წვრილი ნაწლავის ლორწოვანი გარსი მეტისმეტად გამტარია;
• მომწიფებული არ არის საჭმლის მომნელებელი ფერმენტები;
• იმუნიტეტის დონე ჯერ კიდევ არასაკმარისია, ამიტომ არასასურველი რეაქციის რისკი მომატებულია.

6 თვის შემდეგ პირველი დამატებითი კვების შემოღება — რამდენადმე გვიანია:

• შესაძლებელია საკვები ნივთიერებების დეფიციტის რისკი;
• უფრო რთული იქნება კვებითი ტოლერანტობის, ანუ პროდუქტების კარგად ატანის უნარის ჩამოყალიბება;
• შესაძლებელია ღეჭვის უნარის ათვისების შეფერხება, რაც აუცილებელია სამეტყველო აპარატის სწორ განვითარებისთვის;
• ახალი პროდუქტების შემოღება უფრო სწრაფად მოგვიწევს, რაც ორგანიზმს ზედმეტ დატვირთვას შეუქმნის.

დამატებითი კვების შემოღების დაწყების ოპტიმალური დრო დაახლოებით 5 თვეა.

ორიენტირება საჭიროა თავად ბავშვზე. იმის შესახებ, რომ ის მზად არის სხვა საკვების გასინჯვისთვის, შემდეგი ნიშნებით შეიძლება მივხვდეთ:

• ბავშვი თავს იჭერს და შესაძლებელია მისი დაფიქსირება მჯდომარე მდგომარეობაში;
• კბილები ეჭრება;
• ცხრება ე.წ. კოვზის გამოგდების რეფლექსი;
• პატარა ინტერესით უყურებს ახალ საკვებს;
• შეუძლია ხელი პირამდე მიიტანოს და აკეთებს საღეჭ ან მაცუცნებელ მოძრაობებს.

რატომ შემოდის დამატებითი კვება ბავშვის რაციონში?

დედის რძე უკვე ვეღარ უზრუნველყოფს ბავშვის მზარდ მოთხოვნილებებს. მზარდ ორგანიზმს მეტი ვიტამინი და მიკროელემენტი სჭირდება — მაგალითად, რკინა, კალციუმი, თუთია და ფოსფორი. გარდა ამისა, თავად დედის რძეშიც თანდათან მცირდება ცილის, ამინომჟავების და ცხიმოვანი მჟავების რაოდენობა.

ბავშვები, რომლებიც მხოლოდ დედის რძით იკვებებიან, ექვსი თვიდან უკვე ე.წ. რკინადეფიციტური მდგომარეობების რისკის ჯგუფში შედიან.

4–5 თვისთვის პატარა უკვე ორჯერ მეტს იწონის, ვიდრე დაბადებისას, და ბევრად უფრო აქტიურად მოძრაობს. შესაბამისად, მას მეტი ენერგია და საკვები ნივთიერებები სჭირდება. 1 კგ მასაზე გაანგარიშებით, ეს მოთხოვნილება სიცოცხლის პირველ წელს ყველაზე მაღალია.

დამატებითი კვების პროდუქტების შემოღების თანმიმდევრობა

იმისგან, თუ რამდენად სწორად არის შედგენილი ერთ წლამდე ბავშვის რაციონი, დამოკიდებულია მისი ჯანმრთელობა არა მხოლოდ ამ პერიოდში, არამედ მთელი ცხოვრების განმავლობაში.

დამატებითი კვების წესები

• ახალ პროდუქტს ვთავაზობთ 1/2 ჩაის კოვზით და 5–7 დღის განმავლობაში ნელ-ნელა ვზრდით მოცულობას;
• ვაკვირდებით ამტანობას და ახალ საკვებს ვაძლევთ დღის პირველ ნახევარში;
• თავდაპირველად ვთავაზობთ ერთკომპონენტიან პიურეს;
• ერთ ჯერზე მხოლოდ ერთი ახალი პროდუქტი შემოგვაქვს;
• საკვებს არ ვამატებთ შაქარსა და მარილს;
• უპირატესობა ენიჭება სამრეწველო წესით დამზადებულ საბავშვო პროდუქტებს;
• საკვებს ვაძლევთ კოვზით და არა ბოთლით;
• უცნობ პროდუქტს არ ვთავაზობთ ავადმყოფობის ან ვაქცინაციის პერიოდებში;
• 9–10 თვიდან პიურეს ტექსტურა თანდათან იცვლება უფრო მარცვლოვანი საკვებით.

დამატებითი კვება 4–5 თვის ასაკში

ხუთი თვის ასაკი ოპტიმალურია დამატებითი კვების დასაწყებად. ჩვეულებრივ იწყებენ ბოსტნეულის პიურეთი ან ფაფით.

თუ ბავშვს სხეულის მასა ნორმაზე დაბალი აქვს, რეკომენდებულია პირველ კერძად ფაფა. თუ მასა ჭარბია ან ხშირია ყაბზობა — ბოსტნეულის პიურე.

პირველი ბოსტნეული

• ყაბაყი
• ყვავილოვანი კომბოსტო
• ბროკოლი

როდესაც ბავშვის ორგანიზმი კარგად შეეჩვევა ერთ ბოსტნეულს, რამდენიმე დღის შემდეგ შესაძლებელია მეორე ბოსტნეულის დამატება.

ფაფების შემოღება

დაწყება საჭიროა უგლუტენო, ერთკომპონენტიანი ფაფით:

• ბრინჯი
• წიწიბურა
• სიმინდი

ფაფა უნდა მომზადდეს დედის რძეზე ან საბავშვო ნარევზე.

დამატებითი კვება 6 თვის ასაკში

ექვსი თვიდან ბავშვის რაციონში უკვე რამდენიმე ბოსტნეული და ფაფაა. ამ პერიოდში შესაძლებელია ხორცის პიურეს დამატება.

ხორცის პირველადი სახეობები

• ინდაური
• ბოცვერი

შემდგომ ეტაპზე შესაძლებელია სხვა სახეობის ხორცის დამატება.

დამატებითი კვება 7 თვის ასაკში

ამ ასაკში რაციონში ემატება ხილის პიურე და კვერცხის გული.

პირველი ხილი

• ვაშლი
• მსხალი

კვერცხის გული

იწყებენ ძალიან მცირე რაოდენობით და თანდათანობით ზრდიან დაახლოებით მეოთხედამდე.

დამატებითი კვება 8 თვის ასაკში

ამ პერიოდში შესაძლებელია ახალი პროდუქტების დამატება:

• იოგურტი
• კეფირი
• ხაჭო
• თევზი

თევზის პიურე რეკომენდებულია კვირაში 1–2-ჯერ, ხორცის ალტერნატივად.

კვება 9 თვიდან 1 წლამდე

ამ ასაკში ბავშვის რაციონი უფრო მრავალფეროვანი ხდება და საკვების ტექსტურა იცვლება. პიურეს ნაცვლად თანდათან ჩნდება უფრო მარცვლოვანი ან მცირე ნაჭრების მქონე საკვები.

დამატებითი რეკომენდაციები

სხვადასხვა პროდუქტის შემოღების ასაკი შეიძლება ოდნავ განსხვავდებოდეს ბავშვის ინდივიდუალური განვითარების მიხედვით. კვების გეგმის კორექტირება უმჯობესია პედიატრთან შეთანხმებით.