ბავშვის დამატებითი კვება ძუძუთი კვების დროს

დედის რძე საუკეთესო საკვებია ჩვილისთვის, განსაკუთრებით სიცოცხლის პირველ ექვს თვეში. ის 6 თვის შემდეგაც რჩება ენერგიისა და საკვები ნივთიერებების მნიშვნელოვან წყაროდ, ამიტომ ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO) რეკომენდაციას უწევს ძუძუთი კვებას ორ წლამდე.

თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ დედის რძიდან საკვები ნივთიერებები ადვილად შეიწოვება და მისი შემადგენლობა საუკეთესოდ ეგუება ბავშვის საჭმლის მომნელებელი სისტემის განვითარების ხარისხს, ექვსი თვის ასაკისთვის მხოლოდ დედის რძე საკმარისი აღარ არის გაზრდილი მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად. ამიტომ ძუძუთი კვების დროს დამატებითი საკვების შეყვანა კრიტიკულად მნიშვნელოვანი და აუცილებელია ბავშვის შემდგომი განვითარებისთვის.

როდის შეიძლება დამატებითი საკვების დაწყება ძუძუთი კვების დროს?

ბოლო წლებში მსოფლიო ექსპერტებმა შეცვალეს გარკვეული პროდუქტების შეყვანის ვადები, თანმიმდევრობა და წესები.

ძუძუთი კვების დროს დამატებითი საკვების დაწყება განპირობებულია იმით, რომ პატარას მეტი ენერგია და მიკრონუტრიენტები სჭირდება, ხოლო დედის რძე სრულად აღარ უზრუნველყოფს ამ მოთხოვნილებებს. დამატებითი საკვების შეყვანის დასაწყისისთვის სპეციალისტები არ მიუთითებენ კონკრეტულ ასაკს, არამედ პერიოდს, რომელსაც ზოგჯერ „კრიტიკულ ფანჯარას“ უწოდებენ.

პირველ რიგში, ეს პერიოდი ოპტიმალურია ბავშვში საკვების ტოლერანტობის ფორმირებისთვის ახალ პროდუქტებთან „გაცნობისას“.

მეცნიერულად დადგენილია, რომ თუ პროდუქტები უფრო ადრე ან გვიან პერიოდში შეჰყავთ, იზრდება ალერგიული რეაქციების განვითარების რისკი.

მეორეც, დამატებითი საკვების დროული შეყვანა უნდა აღკვეთოს შესაძლო ნუტრიციული უკმარისობა, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას სიცოცხლის მეორე ნახევარში, თუ ბავშვი მხოლოდ ძუძუთი კვებაზე იმყოფება.

ენერგიისა და უმნიშვნელოვანესი მიკროელემენტების ნაკლებობამ შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ბავშვის ზრდასა და განვითარებაზე.

დამატებითი საკვების შეყვანის რა ვადა ითვლება დროულად?

ევროპელი და რუსი სპეციალისტები ამ საკითხში ერთსულოვანნი არიან. ბავშვთა გასტროენტეროლოგთა, ჰეპატოლოგთა და ნუტრიციოლოგთა ევროპული საზოგადოება (ESPGHAN) რეკომენდაციას უწევს პროდუქტების შეყვანის დაწყებას პირველი 17–26 კვირის პერიოდში. ადგილობრივი სპეციალისტები კი მიუთითებენ 4–6 თვის ინტერვალზე.

ფაქტობრივად, ეს ერთი და იგივე პერიოდია. რეკომენდაციები ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება და საუბარია კონკრეტულ ასაკობრივ ფანჯარაზე, რომლის ფარგლებში ახალ საკვებთან „გაცნობა“ ინდივიდუალურად ხდება.

ეს დამოკიდებულია ჩვილის საჭმლის მომნელებელი, იმუნური და ცენტრალური ნერვული სისტემების განვითარების თავისებურებებზე.

მთავარია პროდუქტების დროულად შეყვანა

• თუ ძალიან ადრე დაიწყებთ, ორგანიზმი ჯერ არ იქნება მზად, ამიტომ შესაძლებელია აუტანლობა ან ალერგიული რეაქცია.
• თუ დააგვიანებთ, შესაძლოა წარმოიშვას ენერგიის ნაკლებობა და რკინის, კალციუმის ან თუთიის დეფიციტი.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, სამ წლამდე ასაკის ბავშვები განსაკუთრებით მგრძნობიარენი არიან არასწორი კვების შედეგების მიმართ, რადგან ამ პერიოდში ზრდა ყველაზე ინტენსიურად მიმდინარეობს.

როგორ გავიგოთ, რომ პატარა მზად არის დამატებითი საკვების მისაღებად?

ექსპერტები ასახელებენ რამდენიმე კრიტერიუმს, რომელიც მიუთითებს ბავშვის მზადყოფნაზე:

• ასაკი 4–6 თვე;
• დაბადების შემდეგ წონა გაორმაგებულია;
• ქრება „კოვზის გამოგდების“ რეფლექსი;
• ბავშვი აღარ აგდებს ენით უცხო საგნებს პირიდან;
• იწყებს კბილების ამოსვლას;
• კოვზის ან საწოვარას მოხვედრისას აკეთებს საღეჭ მოძრაობებს;
• შეუძლია დაჯდომა და თავს მყარად იჭერს;
• ინტერესდება ახალი პროდუქტებით;
• სქელი საკვების მცირე რაოდენობა არ იწვევს ალერგიულ რეაქციას ან საჭმლის მომნელებელ დარღვევას.

დამატებითი საკვების დაწყებამდე სასურველია კონსულტაცია პედიატრთან.

დამატებითი საკვების ნორმები ძუძუთი კვების დროს

სხეულის 1 კგ წონაზე გადაანგარიშებით, ჩვილობის ასაკში ბავშვს ორ-სამჯერ მეტი ენერგია სჭირდება, ვიდრე ზრდასრულს. ამასთან, ბავშვის კუჭი პატარაა, ამიტომ საკვები უნდა იყოს ენერგეტიკულად კონცენტრირებული და მცირე მოცულობით უზრუნველყოფდეს საკმარისი რაოდენობის ნუტრიენტებს.

საერთო წესები

• ახალი პროდუქტი იწყება 1/2 ჩაის კოვზით;
• 5–7 დღის განმავლობაში ულუფა იზრდება რეკომენდებულ მოცულობამდე;
• საკვებს ვთავაზობთ კოვზით, ძუძუთი კვებამდე;
• უცნობ პროდუქტს ვრთავთ დღის პირველ ნახევარში;
• თავდაპირველად საკვები ერთკომპონენტიანია;
• უპირატესობა ენიჭება სამრეწველო წარმოების საბავშვო საკვებს;
• ახალ პროდუქტებს არ ვთავაზობთ ავადმყოფობის, აცრის ან სტრესის პერიოდში.

ლაქტაციის შესანარჩუნებლად ყოველი დამატებითი კვების შემდეგ რეკომენდებულია ბავშვისთვის ძუძუს მიცემა.

WHO და UNICEF რეკომენდაციას უწევენ ძუძუთი კვების გაგრძელებას ორი წლის ასაკამდე და მეტიც.

ძირითადი პროდუქტები დამატებით კვებაში

ბოსტნეული

ბოსტნეული წარმოადგენს საკვები ბოჭკოების, ორგანული მჟავების, ვიტამინებისა და მინერალური ნივთიერებების წყაროს. ბოსტნეულის პიურე ერთ-ერთი ყველაზე ადვილად მოსანელებელი დამატებითი საკვებია და ხშირად სწორედ მისით იწყება ახალ პროდუქტებთან გაცნობა.

ფაფები

მარცვლეული უზრუნველყოფს ორგანიზმს ნახშირწყლებით, მცენარეული ცილებითა და საკვები ბოჭკოებით. პირველ ეტაპზე რეკომენდებულია უგლუტენო, ერთკომპონენტიანი ფაფები, რომლებიც გაზავებულია დედის რძით ან საბავშვო ნარევით.

ხორცი

ხორცი სრულფასოვანი ცხოველური ცილისა და ჰემური რკინის წყაროა, რომელიც ორგანიზმში ადვილად შეიწოვება.

ხილი

ხილი შეიცავს ბუნებრივ შაქრებს, ორგანულ მჟავებსა და ვიტამინებს. თუმცა თანამედროვე რეკომენდაციების მიხედვით, სასურველია ბავშვს ხილი გააცნოთ მას შემდეგ, რაც ის უკვე გასინჯავს უშაქრო პროდუქტებს.

ფერმენტირებული რძის პროდუქტები

იოგურტი, კეფირი და მსგავსი პროდუქტები შეიძლება დაეხმაროს საჭმლის მონელებას, თუმცა ჩვეულებრივ ისინი 8 თვემდე არ ინიშნება.

წყალი

დამატებითი კვების დაწყებისას მნიშვნელოვანია ბავშვს შევთავაზოთ წყალი კვებებს შორის, რადგან საკვებში არსებული სითხე ყოველთვის საკმარისი არ არის.

დამატებითი კვება სხვადასხვა ასაკში

5 თვის ასაკში

ხშირად სწორედ ამ ასაკში იწყება დამატებითი კვება. ბავშვს უჩნდება სურვილი პირში ჩაიდოს სხვადასხვა საგანი, რაც მიუთითებს ახალ საკვებზე გადასვლის მზადყოფნაზე.

6 თვის ასაკში

პორციები იზრდება და საკვების არჩევანი ფართოვდება. ბავშვი იწყებს საკუთარი გემოვნების ჩამოყალიბებას.

7 თვის ასაკში

რაციონში ემატება კვერცხის გული. კვერცხის ცილის შეყვანა ჩვეულებრივ არ არის რეკომენდებული ერთ წლამდე.

8 თვის ასაკში

ბავშვი უკვე ეცნობა თითქმის ყველა ძირითად პროდუქტს. საკვების ტექსტურა თანდათან უფრო მკვრივი ხდება.

9 თვის ასაკში

კვება უფრო მრავალფეროვანი ხდება, ჩნდება მცირე ნაჭრებად დაჭრილი საკვებიც.

პედაგოგიური დამატებითი კვება

არსებობს მეთოდი, როდესაც ბავშვი იკვებება საერთო სუფრის საკვების მცირე ნაჭრებით და სწავლობს საკვების დამოუკიდებლად დაგემოვნებას.

ამ მიდგომას აქვს გარკვეული რისკები, რადგან შესაძლოა რთული იყოს ალერგიის მიზეზის დადგენა ან ბავშვისთვის საკვების ამოცნობა. ამიტომ მისი გამოყენება რეკომენდებულია მხოლოდ სპეციალისტთან კონსულტაციის შემდეგ.

რა უნდა გავაკეთოთ, თუ ბავშვი ახალ საკვებს არ იღებს?

კვლევები აჩვენებს, რომ ძუძუთი კვებაზე მყოფი ბავშვები ხშირად უფრო ადვილად ეჩვევიან ახალ გემოებს, რადგან დედის რძე იცვლის გემოს დედის კვების რაციონის მიხედვით.

თუ ბავშვი ახალ პროდუქტს არ იღებს, რეკომენდებულია მისი შეთავაზება მცირე რაოდენობით და რამდენჯერმე გამეორება. ზოგჯერ ბავშვს ახალ გემოსთან შეგუებისთვის 10–15 მცდელობაც კი სჭირდება.