ბავშვების დამოკიდებულება გაჯეტებზე

გაჯეტების სარგებელი და ზიანი ბავშვებისთვის

რაზე უნდა დაეყრდნონ მშობლები, როდესაც გადაწყვეტენ, რამდენი დრო შეუძლიათ მათ შვილებს თამაშში გაატარონ ან ტელევიზორი უყურონ? ამჟამად მრავალი კვლევა მიმდინარეობს იმის შესახებ, თუ როგორ მოქმედებს ელექტრონული მოწყობილობები ბავშვზე.

მეცნიერთა აზრით, კომპიუტერთან, სმარტფონთან, სათამაშო კონსოლთან ან პლანშეტთან ურთიერთობას იგივე ეფექტი აქვს, რაც ტელევიზორის ეკრანთან ჯდომას. შესაბამისად, ამ მოწყობილობებთან გატარებული დრო ტელევიზორის ყურებაში გატარებულ დროს უტოლდება.

ზოგადი რეკომენდაციები

2 წლამდე ასაკის ბავშვისთვის ელექტრონული მოწყობილობების გამოყენება მიზანშეწონილი არ არის. ეს არის აზროვნების განვითარების მნიშვნელოვანი ეტაპი, როდესაც ბავშვს განსაკუთრებით სჭირდება უშუალო გამოცდილება რეალურ გარემოში და არა ეკრანული სტიმულები.

ექსპერტების — ბრიტანეთის სამეფო პედიატრიული კოლეჯის, ამერიკის პედიატრიის აკადემიისა და კანადის პედიატრიული საზოგადოების წარმომადგენლების — აზრით, 3 წლის შემდეგ ბავშვებისთვის ტელევიზორის ყურება ან პლანშეტით თამაში შეიძლება სასარგებლოც იყოს, თუმცა ამის გაკეთება უნდა მოხდეს გონივრულად.

სპეციალისტების რეკომენდაციით, 3–დან 7 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის ეკრანთან გატარებული დრო დღეში დაახლოებით 1 საათი უნდა იყოს. მაქსიმალური დასაშვები დრო 2 საათია. ამ ზღვრის გადაჭარბება ზრდის სხვადასხვა პრობლემის რისკს.

კვლევების მიხედვით, ბავშვები, რომლებიც დიდ დროს ატარებენ ტელევიზორის წინ, ხშირად ნაკლებად სოციალურად ადაპტირებულები არიან და უფრო მეტად მიდრეკილნი აგრესიისკენ. გარდა ამისა, ხანგრძლივი უმოძრაო დრო შეიძლება დაკავშირებული იყოს კვებით დარღვევებთან, გულის დაავადებებსა და დიაბეტთან.

მიუხედავად ამისა, ეკრანული მედია გარკვეულ სარგებელსაც იძლევა. სწორად შერჩეულმა პროგრამებმა შეიძლება გააფართოოს ბავშვის თვალსაწიერი, გაამდიდროს ლექსიკა და დააჩქაროს გონებრივი რეაქციები. თუმცა ეს ეფექტი უფრო მეტად ვლინდება 7 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებში.

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ ეკრანთან გატარებული დრო ვერ შეედრება იმ სარგებელს, რომელსაც ბავშვის აქტიური ჩართულობა იძლევა — სეირნობა, მეგობრებთან ურთიერთობა, ველოსიპედით სეირნობა, ხატვა, თამაში ან ოჯახის წევრებთან დროის გატარება.

როგორ ჩნდება ბავშვებში გაჯეტებზე დამოკიდებულება

თანამედროვე მოწყობილობები ინტუიციური მართვით გამოირჩევა. ამიტომ პატარებიც კი, რომლებსაც კითხვა არ შეუძლიათ, ხშირად ადვილად იყენებენ პლანშეტებსა და ტელეფონებს. თავდაპირველად ეს მშობლებს სიამაყეს უჩენს, თუმცა მოგვიანებით შეიძლება აღმოჩნდეს, რომ ბავშვს მულტფილმებისა და თამაშების გარეშე დროის გატარება უჭირს.

ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი არის მშობლებისთვის ასეთი დროის გატარების მოხერხებულობა. ეკრანი ხშირად ბავშვს რამდენიმე საათით აკავებს, რაც ზრდასრულებს თავისუფალ დროს აძლევს. თუმცა ასეთი პრაქტიკის ხშირი გამოყენება შეიძლება დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას შეუწყოს ხელი.

რა ზიანი შეიძლება გამოიწვიოს გაჯეტების ჭარბმა გამოყენებამ

• ეკრანთან გატარებული დრო ამცირებს ფიზიკურ აქტივობას.
• თამაშის პერსონაჟებთან ურთიერთობა სენსორულად არასრულფასოვანია.
• ძლიერმა ვიზუალურმა და ხმოვანმა სტიმულებმა შეიძლება გამოიწვიოს ემოციური გადატვირთვა.
• ვირტუალურ გარემოში მიღებული გამოცდილება ხშირად ვერ გადადის რეალურ სოციალურ ურთიერთობებში.

როგორ დავარეგულიროთ გაჯეტების გამოყენება

ბავშვს უფრო ადვილად ესმის შეზღუდვები, როდესაც მათ მიზეზებს წინასწარ უხსნიან. მნიშვნელოვანია წესების თანმიმდევრული დაცვა.

• შეზღუდეთ ეკრანთან გატარებული დრო ბავშვის ასაკის მიხედვით.
• დაიწყეთ 10–15 წუთიანი მულტფილმის ან თამაშის სესიებით.
• გამოიყენეთ ტაიმერი, რათა ბავშვმა ზუსტად იცოდეს დროის დასრულება.
• აირჩიეთ განმავითარებელი თამაშები, როგორიცაა ფაზლები ან საგანმანათლებლო ქვესტები.
• მოერიდეთ თამაშებს, რომლებიც უსასრულო პროგრესზეა აგებული ან რეალურ ფულს მოითხოვს.
• განსაზღვრეთ კვირაში ერთი დღე, როდესაც ოჯახი მოწყობილობების გარეშე ატარებს დროს.
• ეცადეთ, თამაშებში თავადაც ჩაერთოთ და პროცესს სოციალური ურთიერთქმედება დაამატოთ.

აქტიური ალტერნატივები

ბავშვის ყურადღების გადატანა ეკრანიდან შესაძლებელია საინტერესო აქტივობებით: წიგნების კითხვა, ხატვა, ძერწვა, ისტორიების გამოგონება ან თეატრალური თამაშები. ასეთი საქმიანობა ავითარებს წარმოსახვას, მეხსიერებას და აზროვნებას.

აუდიო კონტენტი

აუდიო ზღაპრები და რადიო სპექტაკლები კარგი ალტერნატივაა ეკრანული მედიისთვის. ბავშვი შეიძლება უსმენდეს ისტორიებს თამაშის, ხატვის ან კონსტრუქტორის აწყობის დროს.

წრეები და ჰობი

სპორტული, მუსიკალური, საცეკვაო ან სამხატვრო წრეები ბავშვს აძლევს შესაძლებლობას შეიძინოს ახალი უნარები და მიიღოს რეალური მიღწევის გამოცდილება, რომელიც ბევრად ღირებულია ვირტუალურ ქულებზე.

მშობლის როლი

ბავშვები ხშირად აკოპირებენ მშობლების ქცევას. როდესაც უფროსები აქტიურად ერთვებიან თამაშში, ბავშვიც სწავლობს სამყაროსადმი ინტერესს და ენთუზიაზმს.

პატარას დამოკიდებულება გაჯეტებზე ხშირად იწყება ოჯახის ჩვევებიდან. ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ მშობლებმა თავადაც განსაზღვრონ პრიორიტეტები, დაიცვან რეჟიმი და მეტი დრო დაუთმონ უშუალო ურთიერთობას შვილთან.

გამოყენებული ლიტერატურა

• კრასნოვა ს.ვ. როგორ გავუმკლავდეთ კომპიუტერულ დამოკიდებულებას. მოსკოვი: „ექსმო-პრესი“, 2008.
• იანგ კ. ს. დიაგნოზი – ინტერნეტდამოკიდებულება. მოსკოვი: „მირ“, 2000.
• დენი მადლენი. ინტერნეტი, ტელევიზორი, ვიდეოთამაშები. მოსკოვი: „CLEVER“, 2016.
• დენიელ სიბერგი. ციფრული დიეტა. მოსკოვი: „ალპინა პაბლიშერი“, 2015.
• ორანჟ ტ., ო'ფლინ ლ. მედია დიეტა ბავშვებისთვის.