პირველი შეხვედრა პატარასთან
დაბადების შემდეგ პატარა დედას ყველაზე ლამაზად ეჩვენება და ასეც არის. არ უნდა ინერვიულოთ, თუ ჯანმრთელ ბავშვს სამშობიარო პროცესის ბუნებრივი შედეგები გამოუვლინდება.
ახალშობილის პირველი დღეები სახლში
- თავი ძალიან დიდია, ხშირად ჩანს, რომ ის „არასწორი“ წაგრძელებული ან გაბრტყელებული ფორმისაა. რამდენიმე კვირაში თავი უფრო ჩვეულ ფორმას მიიღებს;
- თავის კანი შეიძლება დაფარული იყოს მოწითალო ან ყავისფერი ქერცლებით. როგორც წესი, ისინი 2–3 თვის განმავლობაში ჩამოირეცხება, მაგრამ შეიძლება პირველ დაბადების დღემდეც კი დარჩეს;
- ფეხისა და ხელის ფრჩხილები შეიძლება გრძელი (და ამავდროულად რბილი) აღმოჩნდეს;
- ახალშობილის სხეულის კანი ხშირად დაფარულია ბუსუსებით, ხოლო მისი ფერი შეიძლება მერყეობდეს მოწითალოდან ყვითლამდე. სიყვითლე ერთი თვის განმავლობაში უნდა გაქრეს. ასევე შეინიშნება „მარმარილოსებრი“ — კანის ფერის არაერთგვაროვნება;
- ახალშობილთა დაახლოებით 40%-ს აღენიშნება მილიები — თეთრი ან ყვითელი ფერის მუწუკების მსგავსი გამონაყარი. ისინი პირველი თვის განმავლობაში უნდა გაქრეს;
- ზოგიერთ პატარას თვალის სკლერაზე უჩნდება წითელი სისხლჩაქცევები. ეს მშობიარობის შედეგია;
- პატარას ცხვირი შეიძლება შეშუპებული ან გვერდზე გადაწეული ჩანდეს. ეს ასევე ბუნებრივი მშობიარობის შედეგია და მალე გაივლის.
როგორ ვითარდება ახალშობილი
ახალშობილად ითვლება ბავშვი სიცოცხლის პირველი 28 დღის განმავლობაში.
დაბადებიდან პირველი თვის განმავლობაში ბავშვის ორგანიზმი გადის ადაპტაციის რთულ პროცესს. მან დედის მუცელში ცხრა თვე გაატარა წყლის გარემოში, სადაც უზრუნველყოფილი იყო სითბოთი, საკვები ნივთიერებებითა და ჟანგბადით. ახლა კი თავად უნდა ისუნთქოს, დაარეგულიროს თბოგაცვლის სისტემა და მიიღოს საკვები დედის რძისგან.
დედის მუცელში ყოფნისას ბავშვი ნაკლებ სტიმულს იღებდა გარემოდან. ახლა კი მისთვის ყოველი შეგრძნება ახალი გამოცდილებაა: ხმები, სუნები, სინათლე, შეხება, შიმშილი და სიცივე.
ახალშობილის ტვინი განვითარების ძალიან მაღალი სიჩქარით მუშაობს და მუდმივად იღებს ახალ ინფორმაციას.
პირველი თვის ბოლოს ბავშვი უკვე იწყებს თავის ოდნავ აწევას, ცდილობს ადამიანების სახეებზე მზერის შეჩერებას და რეაგირებს დედის ხმაზე. ხელში აყვანისას ხშირად წყვეტს ტირილს და კვების დროს აქტიურად ეხმარება ძუძუს დაჭერაში.
მას აქვს რამდენიმე მნიშვნელოვანი უპირობო რეფლექსი, მაგალითად მტაცებლური რეფლექსი და წოვის რეფლექსი.
რას ამოწმებს პედიატრი
დაბადებისთანავე ბავშვს აფასებენ აპგარის სკალის მიხედვით. ეს სისტემა 1952 წელს შემოიღო ამერიკელმა ექიმმა-ანესთეზიოლოგმა ვიქტორია აპგარმა.
ექიმი ამოწმებს:
- კანის ფერს
- გულისცემას
- რეფლექსებს
- კუნთების ტონუსს
- სუნთქვას
ჩვეულებრივ ბავშვი იღებს 7–9 ქულას. თუ მაჩვენებელი დაბალია, ექიმები დამატებით მეთვალყურეობას უწევენ ბავშვს.
შემდეგ ბებიაქალი ამუშავებს ჭიპლარს, აშორებს დამცავ ცხიმს და ზომავს ბავშვის სიმაღლესა და წონას.
დაბადებისას საშუალო მაჩვენებლებია:
- სიმაღლე — 46–56 სმ
- წონა — 2600–4000 გ
- თავის გარშემოწერილობა — 34–36 სმ
- მკერდის გარშემოწერილობა — 32–34 სმ
პედიატრის პირველი გასინჯვა
სამშობიაროში ყოფნის პერიოდში ექიმი ყოველდღიურად ამოწმებს ბავშვის მდგომარეობას. იგი აკვირდება ბავშვის პოზას, კანის ფერს, კუნთების ტონუსს და რეფლექსებს.
ასევე ამოწმებს:
- თავის ფორმას და რბილ ადგილს (ფონტანელს)
- პირსა და სასას
- ლავიწებს მოტეხილობის გამოსარიცხად
- გულმკერდს და კიდურებს
- თეძოს სახსრებს
- სასქესო ორგანოებს და ანუსს
ექიმი ასევე უსმენს ბავშვის გულსა და ფილტვებს და ამოწმებს მუცელს.
მშობლებს ყოველთვის შეუძლიათ ექიმს დაუსვან ნებისმიერი კითხვა.
ახალშობილის რეფლექსები
რეფლექსები ნერვული სისტემის განვითარების მნიშვნელოვან მაჩვენებელს წარმოადგენს.
- მოციმციმე რეფლექსი
- საძიებო რეფლექსი
- ხორთუმის რეფლექსი
- წოვის რეფლექსი
- ყლაპვის რეფლექსი
- ხელისგულ-პირის რეფლექსი (ბაბკინის)
- მტაცებლური რეფლექსი (რობინსონის)
- მოროს რეფლექსი
- დამცავი რეფლექსი
- ცოცვის რეფლექსი (ბაუერის)
- გალანტის რეფლექსი
- პერესის რეფლექსი
- საყრდენის რეფლექსი და ავტომატური სიარული
როდის უნდა მიმართოთ პედიატრს
ბავშვის ცხოვრების პირველი თვე სწრაფი ზრდისა და განვითარების პერიოდია. ახალშობილის ჯანმრთელობის შესახებ ინფორმაცია გადაეცემა საცხოვრებელი ადგილის პოლიკლინიკას და სახლში დაბრუნების შემდეგ ექიმი ან მედდა შეიძლება დაგიკავშირდეთ.
პედიატრთან რეგულარული კონტაქტი მნიშვნელოვანია, რადგან ექიმი აკვირდება ბავშვის ზრდას, განვითარებას და მშობლებს აძლევს რეკომენდაციებს მოვლისა და კვების შესახებ.
ახალშობილთა სკრინინგი
ყველა ახალშობილს უღებენ რამდენიმე წვეთი სისხლს სპეციალური სკრინინგისთვის, რათა დროულად გამოვლინდეს გარკვეული დაავადებები. სისხლი ჩვეულებრივ იღება ქუსლიდან სიცოცხლის მე-4 დღეს, ხოლო დღენაკლულ ბავშვებში — მე-7 დღეს.
1 თვის ასაკი
ერთი თვის ასაკში ტარდება პირველი გეგმიური ვიზიტი ბავშვთა პოლიკლინიკაში. ბავშვს ამოწმებენ პედიატრი, ქირურგი-ორთოპედი, ნევროლოგი და ოფთალმოლოგი.
ამ დროს შეიძლება ჩატარდეს:
- სისხლისა და შარდის საერთო ანალიზი
- შინაგანი ორგანოების ულტრაბგერითი გამოკვლევა
- თეძოს სახსრების ულტრაბგერითი კვლევა
ექიმი აფასებს ბავშვის სიმაღლისა და წონის მატებას, თავისა და მკერდის გარშემოწერილობას და ნერვულ-ფსიქიკურ განვითარებას.
ახალშობილთა აცრები
ახალშობილებს სიცოცხლის პირველ თვეებში უკეთებენ რამდენიმე პროფილაქტიკურ აცრას.
- პირველ 12 საათში — ჰეპატიტ B-ის წინააღმდეგ
- 3–7 დღის განმავლობაში — ტუბერკულოზის წინააღმდეგ
- 1 თვის ასაკში — ჰეპატიტ B-ის მეორე დოზა
ფიზიოლოგიური წონის კლება
პირველ დღეებში ახალშობილები ხშირად კარგავენ წონას. ეს დაკავშირებულია ორგანიზმის ადაპტაციასთან — სითხის დაკარგვასთან, კვების რეჟიმის ჩამოყალიბებასთან და სხვა ფიზიოლოგიურ პროცესებთან.
წონის მაქსიმალური კლება ჩვეულებრივ ხდება 3–5-ე დღეს და არ უნდა აღემატებოდეს დაბადების წონის 6–10%-ს.
7–10 დღეში ბავშვი, როგორც წესი, კვლავ აღწევს დაბადების წონას.
როგორ იმატებს ბავშვი წონაში
ახალშობილის წონის მატება მისი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია.
საშუალოდ ბავშვი იმატებს:
- კვირაში — 90–150 გრამს
- თვეში — დაახლოებით 360–600 გრამს
წონის მატება დამოკიდებულია გენეტიკაზე, სქესზე და სხეულის კონსტიტუციაზე.
ახალშობილის განავალი
პირველ დღეებში ბავშვს აქვს მუქი მწვანე და წებოვანი განავალი, რომელსაც მექონიუმი ეწოდება.
რამდენიმე დღეში იგი იცვლის ფერს და კონსისტენციას. დაახლოებით 5–6 დღის შემდეგ განავალი ხდება ყვითელი, რბილი და მსუბუქად მჟავე სუნის მქონე.
პირველი თვის განმავლობაში განავლის სიხშირე შეიძლება იყოს დღეში რამდენჯერმე ან რამდენიმე დღეში ერთხელ.
როგორ შევინარჩუნოთ ბავშვის ჯანმრთელობა
ძუძუთი კვება
დედის რძე საუკეთესო კვებაა ბავშვისთვის. ის შეიცავს ყველა აუცილებელ საკვებ ნივთიერებას და ხელს უწყობს იმუნური სისტემის გაძლიერებას.
დედის კვება
მნიშვნელოვანია, რომ დედის რაციონი იყოს დაბალანსებული და არ შეიცავდეს ბავშვისთვის პოტენციურად მავნე ნივთიერებებს.
ინფექციებისგან დაცვა
პირველ კვირებში სასურველია სტუმრების შეზღუდვა და ინფექციების თავიდან აცილება.
ოთახის ტემპერატურა
საძინებელში ოპტიმალური ტემპერატურა დაახლოებით 18–19°C-ია და არ უნდა აღემატებოდეს 22°C-ს.
ემოციური გარემო
მშვიდი გარემო და მშობლის ყურადღება ბავშვის განვითარებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. შეხება, ხმა და ფიზიკური კონტაქტი ბავშვს უსაფრთხოების განცდას აძლევს.
დასვენება
დედის ფიზიკური და ემოციური მდგომარეობა პირდაპირ აისახება ბავშვზე. ამიტომ აუცილებელია დასვენება, სწორი კვება და საკუთარ ჯანმრთელობაზე ზრუნვა.
გამოყენებული ლიტერატურა
- აპთულაევა ტ.გ. პირველი წელი ერთად. მოსკოვი: „ექსმო-პრესი“, 2016.
- კოვნევა ლ.ს. დედა და ბავშვი. დიდი ენციკლოპედია. მინსკი: „ჰარვესტი“, 2015.
- აპთულაევა ტ.გ. მე დედა ვარ. პირველი წელი. მოსკოვი: „ექსმო“, 2012.
- კომაროვსკი ე.ო. თქვენი ბავშვის ცხოვრების დასაწყისი. მოსკოვი: „კლუბი 36.6“, 2008.
