როგორ ყალიბდება ხერხემალი
ხერხემალი შედგება კისრის, გულმკერდის, წელის, გავისა და კუდუსუნის ნაწილებისგან. იგი წარმოადგენს ბუნებრივ ამორტიზატორს, რომელიც ამცირებს ვიბრაციას სიარულის დროს და იცავს თავის ტვინს დატვირთვისგან. ზრდასრული ადამიანის ხერხემლის სიგრძე საშუალოდ 43–45 სმ-ია და მისი სრული ფორმირება დაახლოებით 20–25 წლამდე გრძელდება.
ხშირად ითვლება, რომ ჯანმრთელი ზურგი აუცილებლად სრულად სწორი უნდა იყოს. სინამდვილეში, ხერხემლის ნორმალური ფორმა წაგრძელებული S-ის ფორმას ჰგავს. სწორედ ამიტომ ძალიან მნიშვნელოვანია ბავშვის ცხოვრების პირველ წელს ყურადღება მიექცეს ამ მნიშვნელოვანი სტრუქტურის სწორ განვითარებას.
პირველი გამრუდება
დაბადებისას ბავშვის ხერხემალი C-ის ფორმას იმეორებს. ახალშობილს ჯერ არ შეუძლია თავის დამოუკიდებლად დაჭერა და კისრის გასწორება, ამიტომ ამ ეტაპზე მას მუდმივად სჭირდება უფროსების დახმარება.
როდესაც ბავშვი მუცელზე წევს ან ხელში აჰყავთ, ხშირად მაღლა სწევს მოხრილ ფეხებს. ამ პოზაში მისი ხერხემალი იმავე მომრგვალებულ მდგომარეობას იღებს, რაც დაბადებამდე ჰქონდა. ასეთ მდგომარეობაში ზურგისა და თეძოების დაძაბულობა მცირდება, ბავშვი თავს მშვიდად გრძნობს, უკეთ ინელებს საკვებს და ნაკლებ ენერგიას ხარჯავს.
კისრის გამრუდება
რამდენიმე თვის შემდეგ ბავშვი იწყებს თავის აწევას და ხმაურის ან სინათლის მიმართულებით მიბრუნებას. ამ პროცესში ძლიერდება კისრის კუნთები და ფორმირდება ხერხემლის მეორე — კისრის — გამრუდება.
როგორ შევუწყოთ ხელი კისრის გამრუდების განვითარებას
- დააწვინეთ ბავშვი მუცელზე მაშინ, როდესაც ის მაძღარია, გამოძინებულია და კარგ განწყობაზეა;
- სასურველია ბავშვს ეცვას მხოლოდ საფენი ან იყოს მის გარეშე, რათა თავისუფლად იმოძრაოს;
- დააწვინეთ მყარ და სტაბილურ ზედაპირზე;
- იზრუნეთ, რომ ზედაპირი იყოს თბილი და კომფორტული;
- დაწექით ბავშვის გვერდით, რათა იგრძნოს თქვენი სიახლოვე;
- უმღერეთ, ესაუბრეთ ან წაუკითხეთ წიგნი;
- მუცელზე წოლა დღეში დაახლოებით 30 წუთი შეიძლება გაგრძელდეს, თუმცა დრო შეიძლება დაიყოს 5–10 წუთიან მონაკვეთებად.
წელის გამრუდება
წელის გამრუდება იწყებს ფორმირებას მაშინ, როდესაც ბავშვი ცოცვას იწყებს. დაახლოებით 12–18 თვისთვის, როცა ბავშვი დგომას სწავლობს, ეს გამრუდება უკვე ჩამოყალიბებულია და სწორად დგომის უნარიც ვითარდება.
ამ პერიოდში მნიშვნელოვანია ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც ბავშვს თავისუფლად შეეძლება მუცელზე ყოფნა, ცოცვა და მოძრაობა.
გავის კიფოზი
გავის კიფოზი საბოლოოდ ფორმირდება მაშინ, როდესაც ბავშვი აქტიურად იწყებს სიარულს. ამ პროცესის დასრულება დაახლოებით 6–8 წლის ასაკში ხდება.
როგორ არ დავაზიანოთ ბავშვის ხერხემალი
- არ დააჩქაროთ ხერხემლის განვითარების ბუნებრივი ეტაპები;
- არ დატოვოთ ბავშვი დიდხანს მანეჟებში ან მოძრაობის შემზღუდველ მოწყობილობებში;
- შეზღუდეთ ახალშობილთა სავარძლებისა და სხვა მსგავსი მოწყობილობების გამოყენების დრო;
- კენგურუს ტიპის ზურგჩანთა უნდა იყოს მყარი საზურგით;
- ხელში აყვანისას დაუჭირეთ ბავშვს თავი, ზურგი და დუნდულები;
- მასაჟი და ტანვარჯიში ხელს უწყობს კუნთების გაძლიერებას და ხერხემლის განვითარებას.
როდის არ უნდა დავსვათ ბავშვი
ბავშვის დასმა მანამდე, სანამ იგი ამისთვის მზად არ არის, არ შეიძლება. თუ ბავშვი ჯდება მაშინ, როდესაც კუნთები ჯერ საკმარისად არ არის გამაგრებული, ხერხემალს უწევს ზედმეტი დატვირთვის მიღება, რაც შესაძლოა უარყოფითად აისახოს მის განვითარებაზე.
უმეტეს შემთხვევაში ბავშვი მზად არის ჯდომისთვის დაახლოებით 6–7 თვის ასაკში.
ბავშვის სხეულის პოზიცია
ბავშვის ხელში ვერტიკალურ მდგომარეობაში ტარება ხშირად სასარგებლოა, რადგან ამ დროს კუნთები აქტიურად მუშაობს და ხერხემლის განვითარებას ხელს უწყობს.
- ამცირებს ყურის ინფექციების რისკს;
- ავითარებს ვესტიბულურ აპარატს;
- ბავშვს უსაფრთხოების შეგრძნებას აძლევს;
- საშუალებას აძლევს გარემოს უკეთ დააკვირდეს.
არ არის რეკომენდებული ბავშვის ავტომობილის სავარძელში ან გადასაყვანში ორ საათზე მეტხანს დატოვება.
ბავშვის ძილი და ჯანმრთელობა
- დააწვინეთ ბავშვი ზურგზე დასაძინებლად;
- შეარჩიეთ მყარი და უსაფრთხო მატრასი;
- სასურველია ბავშვის საწოლი მშობლების ოთახში იყოს;
- არ დააძინოთ ბავშვი რბილ ზედაპირებზე;
- არ ჩააცვათ ზედმეტად თბილი ტანსაცმელი;
- ძილის დროს საწოლში არ უნდა იყოს სათამაშოები და სხვა ნივთები;
- 1,5–2 წლამდე არ გამოიყენოთ ბალიში.
ბრტყელტერფიანობა ბავშვებში
3 წლამდე ასაკში ბავშვის ტერფი ბუნებრივად ბრტყელია — ამას ფიზიოლოგიურ ბრტყელტერფიანობას უწოდებენ. ამ პერიოდში ტერფში არსებული ცხიმოვანი ფენა მას ვიზუალურად ბრტყელს ხდის.
ტერფის სრული ფორმირება დაახლოებით 14 წლამდე მიმდინარეობს. სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია სწორი ფეხსაცმლის შერჩევა და ბავშვის ფიზიკური აქტივობის კონტროლი.
როდის მივმართოთ ორთოპედს
- თუ ბავშვი სწრაფად იღლება;
- თუ უჩივის ფეხის ტკივილს;
- თუ უარს ამბობს სირბილზე ან აქტიურ თამაშზე;
- თუ სიარულის მანერა იცვლება.
პირველი ფეხსაცმელი
ბავშვს ფეხსაცმელი მანამდე არ სჭირდება, სანამ პირველ ნაბიჯებს გადადგამს. მნიშვნელოვანია, რომ ფეხსაცმელი იყოს კომფორტული, მოქნილი და ტერფს თავისუფლად მოძრაობის საშუალებას აძლევდეს.
- მასალა — ბუნებრივი ტყავი ან ტექსტილი;
- ძირი — მოქნილი და არასრიალა;
- ფეხსაცმელი არ უნდა იყოს ძალიან მჭიდრო;
- ფეხსაცმელსა და თითებს შორის დაახლოებით 1 სმ თავისუფალი სივრცე უნდა დარჩეს.
ბავშვი სწრაფად იზრდება, ამიტომ ფეხსაცმლის ზომა რეგულარულად უნდა შემოწმდეს.
ლიტერატურა
- სავკო ლ. მ. „ჩემი შვილი დღითიდღე. განვითარების დღიური დაბადებიდან ერთ წლამდე“, სანქტ-პეტერბურგი, 2013.
- ბორისენკო მ. გ., ლუკინა ნ. ა. „ბავშვის ჰარმონიული განვითარება დაბადებიდან ერთ წლამდე“, სანქტ-პეტერბურგი, 2012.
- ზადვორნოვა მ. იუ., ხომიკ ა. პ. „თქვენი შვილის ცხოვრების პირველი წელი“, ტვერი, 2011.
