ცვლილებები პატარას ორგანიზმში
ერთი წლის განმავლობაში მშობლები ხედავენ, როგორ გადაიქცევა სრულიად უმწეო ახალშობილი აქტიურ და ცნობისმოყვარე ბავშვად. ამ ასაკში პატარა უკვე საკმაოდ მყარად დგას ფეხზე და ჟესტებისა და მარტივი სიტყვების დახმარებით შეუძლია უფროსებთან კომუნიკაცია.
სიცოცხლის მეორე წელს ბავშვის ზრდის ტემპი შედარებით ნელდება. მთელი წლის განმავლობაში სხეულის სიგრძე საშუალოდ დაახლოებით 10 სმ-ით იზრდება, ხოლო წონა — დაახლოებით 2–2,5 კგ-ით. მიუხედავად ამისა, განვითარების პროცესი კვლავ ძალიან ინტენსიურად მიმდინარეობს.
ორგანიზმში მიმდინარე ძირითადი ცვლილებები
- იზრდება გულმკერდი და აქტიურად ვითარდება ფილტვები;
- თანდათან მცირდება სუნთქვის სიხშირე;
- იზრდება გული და სრულყოფილდება საჭმლის მომნელებელი სისტემის მუშაობა;
- გრძელდება იმუნური სისტემის ფორმირება;
- უმჯობესდება საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის ფუნქცია.
24 თვისთვის ჩვეულებრივ იხურება დიდი კეფის რბილი ადგილი. თუმცა ნორმად ითვლება მისი დახურვა 36 თვემდეც.
როდესაც ბავშვი პირველ ნაბიჯებს დგამს, მისი სხეული შეიძლება არაპროპორციულად გამოიყურებოდეს: თავი შედარებით დიდი ჩანს, ხოლო ფეხები — მოკლე. ერთი წლის შემდეგ სხეულის პროპორციები თანდათან იცვლება და მეორე დაბადების დღისთვის ბავშვი უკვე მნიშვნელოვნად განსხვავდება ჩვილისგან.
პედიატრები ბავშვის ფიზიკურ განვითარებას პირველ რიგში სიმაღლისა და წონის თანაფარდობით აფასებენ. თუმცა მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ თითოეული ბავშვის განვითარება ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია მემკვიდრეობაზე, დაბადების პირობებზე, ჯანმრთელობის მდგომარეობასა და სხვა ფაქტორებზე.
მხედველობისა და სმენის განვითარება
ამ ასაკში ბავშვი უკეთ არჩევს მცირე დეტალებს და უფრო ნათლად ხედავს შორეულ საგნებს. თანდათან ვითარდება საგნების მოცულობითი აღქმის უნარი და მანძილის შეფასება.
ფიზიკური განვითარება
ბავშვების უმეტესობა დამოუკიდებლად სიარულს დაახლოებით ერთი წლის ასაკში იწყებს. თუმცა ეს ასაკიც ინდივიდუალურია — ზოგი ბავშვი პირველ ნაბიჯებს 10 თვის ასაკში დგამს, ზოგი კი 15 თვისთვის იწყებს დამოუკიდებლად სიარულს.
პირველი ნაბიჯები ჩვეულებრივ მოკლეა, ფეხები ნახევრად მოხრილია და ნაბიჯები ფართოდ არის განლაგებული. დაახლოებით ორი წლისთვის სიარული უფრო თავდაჯერებული ხდება და ხელები უკვე აღარ მონაწილეობს წონასწორობის შენარჩუნებაში.
მოძრაობითი უნარების განვითარება
- 12 თვე: ბავშვი დამოუკიდებლად დადის, ჯდება და დგება საყრდენის გარეშე, ასრულებს მარტივ დავალებებს.
- 13–14 თვე: შეუძლია კიბეზე აცოცება, დაბრკოლებების გადალახვა და დაახლოებით 10 მეტრის გავლა.
- 15–16 თვე: გადააბიჯებს დაბალ დაბრკოლებებს და პატარა ბურთის სროლას ცდილობს.
- 18 თვე: ადის მცირე სიმაღლის საგნებზე და გადააბიჯებს დაბრკოლებებს.
- 21 თვე: შეუძლია რამდენიმე დაბრკოლების გვერდით ნაბიჯით გადალახვა.
- 2 წელი: ზოგიერთ ბავშვს უკვე შეუძლია ხტომა, ბურთის აგდება და დახრილ ზედაპირზე სიარული.
ამ ასაკში მნიშვნელოვანია ბავშვს ჰქონდეს თავისუფლად მოძრაობის შესაძლებლობა. მოძრაობა არა მხოლოდ ფიზიკურ, არამედ გონებრივ განვითარებასაც უწყობს ხელს.
მეტყველების განვითარება
სიცოცხლის მეორე წელი ინტენსიური გონებრივი განვითარების პერიოდია. ბავშვს უყალიბდება საკუთარი პიროვნების პირველი აღქმა და მეტყველება თანდათან აზროვნების მნიშვნელოვან ნაწილად იქცევა.
როგორც წესი, დაახლოებით 18 თვემდე ბავშვი უკეთ იგებს სიტყვებს, ვიდრე თავად წარმოთქვამს მათ. 1,5–2 წლის ასაკში კი აქტიურად იზრდება ლექსიკური მარაგი.
ზოგი ბავშვის აქტიური ლექსიკონი შეიძლება მხოლოდ რამდენიმე ათეულ სიტყვას მოიცავდეს, ხოლო სხვები უკვე ასობით სიტყვას იყენებენ. ეს განსხვავება სრულიად ნორმალურია და ბავშვის ინდივიდუალურ განვითარებას უკავშირდება.
მეტყველების განვითარების ხელშეწყობისთვის მნიშვნელოვანია:
- ბავშვთან ხშირი საუბარი;
- მოკლე და მარტივი წიგნების კითხვა;
- რიტმული ტექსტების და ლექსების გამოყენება;
- სურათიანი წიგნების დათვალიერება.
ექიმთან ვიზიტები და აცრები
ერთი წლის ასაკში ბავშვს ჩვეულებრივ უტარდება კომპლექსური სამედიცინო გამოკვლევა, რომელიც მოიცავს სხვადასხვა სპეციალისტის კონსულტაციას.
- პედიატრი
- ნევროლოგი
- ქირურგი
- ოფთალმოლოგი
- ოტოლარინგოლოგი
- სტომატოლოგი
- ფსიქიატრი
ასევე რეკომენდებულია ორთოპედთან ვიზიტი, სისხლისა და შარდის საერთო ანალიზები, გლუკოზის განსაზღვრა და ელექტროკარდიოგრამა.
შემდგომში პედიატრთან ვიზიტი რეკომენდებულია დაახლოებით ყოველ სამ თვეში ერთხელ.
უსაფრთხოება სახლში
ამ ასაკში ბავშვი ძალიან ცნობისმოყვარე ხდება და ცდილობს შეეხოს ყველაფერს, რაც მის გარშემო არსებობს. ამიტომ მნიშვნელოვანია სახლის გარემო იყოს მაქსიმალურად უსაფრთხო.
- მოაშორეთ წვრილი საგნები და სათამაშოები;
- დაცული უნდა იყოს ავეჯის ბასრი კუთხეები;
- შეზღუდეთ წვდომა წამლებზე და საყოფაცხოვრებო ქიმიკატებზე;
- გამოიყენეთ უსაფრთხოების ბადეები კიბეებსა და აივნებზე;
- დარწმუნდით, რომ ფანჯრები ბავშვისთვის მიუწვდომელია.
იმუნიტეტი და კვება
ბავშვის იმუნური სისტემის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის აუცილებელია დაბალანსებული კვება, რომელიც მოიცავს ცილებს, ცხიმებს, ნახშირწყლებს, ვიტამინებსა და მინერალებს.
ბავშვის მენიუში აუცილებლად უნდა შედიოდეს:
- ბოსტნეულის და ხილის პიურეები;
- რძის პროდუქტები;
- ბავშვთა სპეციალური წვენები;
- საკმარისი რაოდენობის წყალი.
ამ ასაკში ბავშვის ორგანიზმს საშუალოდ სჭირდება დაახლოებით 50 მლ წყალი თითოეულ კილოგრამ წონაზე.
კბილების ამოსვლა
სიცოცხლის მეორე წელს აქტიურად გრძელდება სარძევე კბილების ამოსვლა. ორი წლისთვის ბავშვს ჩვეულებრივ უკვე აქვს კბილების სრული კომპლექტი.
კბილების ამოსვლის დროს შესაძლოა გამოვლინდეს:
- ტემპერატურის მომატება;
- მოუსვენრობა;
- მადის შემცირება.
თუ ტემპერატურა 38,5°C-ზე მაღალია და რამდენიმე დღე გრძელდება, აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია.
ჰიგიენა
ორი წლის ასაკი კარგი პერიოდია ბავშვისთვის ჰიგიენის ძირითადი წესების გასაცნობად.
- კბილები უნდა გაიხეხოს დღეში ორჯერ;
- გამოიყენეთ სპეციალური საბავშვო კბილის ჯაგრისი;
- კბილების გაწმენდა თავდაპირველად მშობლებმა უნდა შეასრულონ;
- აუცილებელია ხელების რეგულარული დაბანა.
დღის რეჟიმი
ბავშვის ჰარმონიული განვითარებისთვის მნიშვნელოვანია სწორად ორგანიზებული დღის რეჟიმი.
ერთი წლის ასაკში ბავშვები ხშირად დღეში ორჯერ იძინებენ, ხოლო დღის ძილის საერთო ხანგრძლივობა დაახლოებით 3 საათს შეადგენს. ღამის ძილი საშუალოდ 10–11 საათია.
ერთჯერად დღიურ ძილზე გადასვლა ინდივიდუალურია და ხშირად ხდება დაახლოებით 1,5 წლის შემდეგ.
ძილისთვის მნიშვნელოვანია:
- კარგად განიავებული ოთახი;
- საკმარისი ჟანგბადი ჰაერში;
- კომფორტული ტემპერატურა;
- მშვიდი გარემო.
ერთი წლიდან ორ წლამდე პერიოდი ბავშვის განვითარების ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ეტაპია. ამ პერიოდში ის ყოველდღიურად იძენს ახალ უნარებს და აქტიურად სწავლობს სამყაროს.
